Opakowania są nieodłącznym elementem współczesnego życia, jednak ich rosnący wpływ na środowisko stał się jednym z kluczowych wyzwań dla Unii Europejskiej. Dynamiczny wzrost ilości odpadów opakowaniowych, zwłaszcza z tworzyw sztucznych, wymusił potrzebę kompleksowych i jednolitych regulacji. Odpowiedzią jest nowe unijne rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), które zastępuje dotychczasową dyrektywę i wprowadza wspólne zasady dla wszystkich państw członkowskich.
O genezie PPWR, głównych założeniach oraz konsekwencjach dla przedsiębiorców i konsumentów opowiada Beata Górska, Liderka Grupy Badawczej Opakowań COBRO, z którą rozmawiał Dariusz Kulas.
Dlaczego Unia Europejska wprowadziła PPWR?
— Opakowania są jednym z najszybciej rosnących strumieni odpadów w Unii Europejskiej. Dotychczasowe regulacje nie zapewniały skutecznej redukcji ich ilości, a dodatkowym problemem były rozbieżne przepisy krajowe, które utrudniały funkcjonowanie jednolitego rynku — wyjaśnia Beata Górska. — Nowe rozporządzenie ma odpowiedzieć na te wyzwania, koncentrując się nie tylko na gospodarowaniu odpadami, lecz przede wszystkim na zapobieganiu ich powstawaniu. Oznacza to zmianę podejścia do projektowania opakowań, ich stosowania oraz oceny przydatności do recyklingu. Istotne znaczenie mają tu również zapisy aneksu do rozporządzenia, opublikowanego pod koniec marca tego roku, które doprecyzowują część wymagań — dodaje.
Czym PPWR różni się od dotychczasowych przepisów?
— Jedną z kluczowych różnic jest fakt, że PPWR ma formę rozporządzenia, a więc obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich — podkreśla ekspertka. — Oznacza to koniec różnic interpretacyjnych i krajowych wariantów wdrażania przepisów, które były charakterystyczne dla wcześniejszej dyrektywy. Rozporządzenie odchodzi też od ogólnych zapisów na rzecz konkretnych, mierzalnych wskaźników. Dotyczą one m.in. minimalizacji opakowań, ich recyklingowalności, zawartości recyklatu oraz ponownego użycia. PPWR jednoznacznie przesuwa odpowiedzialność na etap projektowania i jasno określa role producentów, importerów oraz dystrybutorów — zaznacza. — W praktyce oznacza to wspólne standardy w projektowaniu i produkcji opakowań oraz większą przewidywalność regulacyjną dla firm działających na rynku europejskim.
Kiedy zmiany odczują przedsiębiorcy?
— Kluczową datą dla przedsiębiorców jest 12 sierpnia 2026 roku. Od tego momentu wszystkie opakowania wprowadzane na rynek będą musiały spełniać podstawowy wymóg projektowania z myślą o recyklingu, zgodnie z aktualnym stanem wiedzy i obowiązującymi normami, natomiast szczegółowe klasy recyklingu staną się obowiązkowe od 2030 roku — mówi Beata Górska.
— Od tego samego dnia zacznie obowiązywać również zakaz wprowadzania na rynek opakowań do kontaktu z żywnością zawierających PFAS‑y powyżej określonych w rozporządzeniu limitów, co zostało doprecyzowane w aneksie do PPWR. Od początku stosowania rozporządzenia odpowiedzialność za zgodność opakowania z wymaganiami PPWR ponosi producent, rozumiany jako właściciel marki lub podmiot decydujący o specyfikacji opakowania, przy czym obowiązki w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta realizowane są na poziomie poszczególnych państw członkowskich. Największe zmiany systemowe, takie jak minimalizacja opakowań, limity pustej przestrzeni, cele ponownego użycia oraz obowiązkowy udział recyklatu, będą stopniowo kumulować się do 2030 roku — wyjaśnia.
Czy cele PPWR są realne?
— Cele wyznaczone w PPWR są bardzo ambitne, ale zostały rozłożone w czasie i powiązane z rozwojem infrastruktury oraz dostępnością technologii — zaznacza ekspertka. — Klasy recyklingu będą obowiązywać od 2030 roku, natomiast wymóg recyklingu w skali przemysłowej pojawi się w 2035 roku. Ostateczna przydatność opakowania do recyklingu będzie zależeć od całego łańcucha wartości: od etapu projektowania, przez możliwości technologiczne, aż po dostępność instalacji do przetwarzania odpadów.
Jak firmy powinny się przygotować do nowych regulacji?
— Firmy powinny działać już teraz. Kluczowym krokiem jest audyt opakowaniowy obecnego portfela produktów pod kątem wymagań, które w pełnej skali zaczną obowiązywać w 2030 roku — rekomenduje Beata Górska. — Równie ważne jest jednoznaczne określenie swojej roli jako producenta i podmiotu odpowiedzialnego za spełnienie wszystkich kryteriów, od ekoprojektowania, przez minimalizację, po przydatność do recyklingu. Wczesne rozpoczęcie przygotowań może mieć istotny wpływ na stabilność i konkurencyjność przedsiębiorstw w kolejnych latach.
Co zmieni się z perspektywy konsumentów?
— Zmiany będą zauważalne również dla konsumentów. Część obecnych formatów opakowań zniknie z rynku ze względu na konieczność zmiany ich konstrukcji — zauważa rozmówczyni. — Coraz większe znaczenie będą miały klasy recyklingu oraz jasne komunikaty dotyczące tego, które materiały nadają się do ponownego przetworzenia. Można się także spodziewać większego udziału monomateriałów, czyli opakowań, które wizualnie mogą nie różnić się znacząco od dotychczasowych, ale mają znacznie lepszy potencjał recyklingowy.
Gdzie szukać wsparcia w dostosowaniu się do PPWR?
— Wejście w życie PPWR to duże wyzwanie zarówno dla przedsiębiorców, jak i konsumentów. Grupa Badawcza Opakowań COBRO oferuje kompleksowe wsparcie w ocenie zgodności opakowań z wymaganiami PPWR, obejmujące zarówno interpretację przepisów, jak i praktyczną weryfikację wymagań w oparciu o badania laboratoryjne realizowane w Centrum Laboratoriów Łukasiewicz – ŁIT — informuje Beata Górska.
Szczegółowe informacje dostępne są na stronie instytutu, a kontakt możliwy jest również pod adresem: opakowania@lit.lukasiewicz.gov.pl
Wywiad opracował: Dariusz Kulas
